Arhiva za kategoriju ‘Nacionalna istorija muzike’

Miloje Milojević
1884-1946

milojevic

Bio je kompozitor, muzikolog, dirigent, pijanista, pedagog i organizator. Prva znanja je stekao sa Isidorom Bajićem u Novom Sadu, a školovanje nastavlja kao Mokranjčev đak u Beogradu.
Kompoziciju, dirigovanje, klavir i muzikologiju studirao je u Minhenu, a doktorat iz muzikologije stiče u Pragu. Pisao je članke u „Srpskom književnom glasniku“, objavio je brojne muzikološke studije i članke, kao i etnomuzikološke radove. Većina njegovih tekstova sabrana je u 3 knjige „Muzičkih studija i clanaka“ (I, II, III), a osim ovih knjiga objavio je i monografiju „Smetana, Život i rad,1924. i „Smetanin harmonski stil“, 1926.
Bio je istaknuti pedagog, predavao je i sam u Srpskoj muzickoj skoli. Napisao je udžbenik „Osnove muzičke umetnosti“. Nastupao je kao pijanista i dirigent i rukovodilac akademskog orkestra.
STVARALAŠTVO
3 stvaralačke faze u njegovom razvoju poklapaju se sa opštim tendencijama razvoja srpske muzike tog doba.
I
U 1. etapi, u godinama sazrevanja do 1924. (prva 33 opusa) Milojević ovladava pozno romantičarskim umetničkim jezikom, negujući njegove tipične odlike u instrumentalnoj, simfonijskoj i vokalno-instrumentalnoj muzici.
II
U 2. periodu rada od 1924-1939 njegov stvaralački izraz snažno obeležavaju elementi impresionizma i ekspresionizma
III
Posle 1939 godine zreli period Milojevićevog stvaralaštva odlikuje sinteza dotadašnjih iskustava i pojava jedne posebne stvaralački originalne interpretacije ideje nacionalnog, koja je bliska folklornom ekspresionizmu.
Milojević je naznačajniji kompozitor solo pesme u periodu između dva svetska rata. Pesme i zbirke „Pred veličanstvom prirode“ ilustruju interesovanja Milojevića, predstavljajući ga kao autora snažne ekspresivnosti vokalne deonice i znalačkog tretmana instrumenata. Tokom kompozitorovog boravka u Francuskoj za vreme I sv. rata Milojevićeve solo pesme pokazuju put evolucije njegovog jezika od pozno romantičarskih osnova ka usvajanju elemenata impresionističkog muzičkog jezika. Nazivi pesama iz ove zbirke: „Jesenja elegija“, „Japan“, „Nimfa“, „Fetar“, Ćutanje“, „Zvona“, „Molitva majke Jugovića zvezdi Danici“…
Posle 1924. godine (druga faza) komponovao je „Plave legende“, a tri pesme na nemačke stihove op.67 završene su tek 1942. godine.
Milojevićev klavirski opus je obiman i raznovrstan. Klaviru je posvetio veliki broj dela od ranih minijatura op.2, preko niza ciklusa i zbirki klavirskih komada komponovanih u širokoj stilskoj lepezi od poznoromanticarskih i impresionistickih minijatura do ekspresionističkih komada. Medju delima iz prve faze su već pomenute minijature op.2, 4 komada za klavir dve zbirke obrada narodnih melodija „U mojoj zemlji“.
U drugoj razvojnoj etapi nastaju veoma interesantna klavirska dela: Zbirka minijatura pod nazivom „Kameje“ i Ciklus minijatura „Ritmičke grimase“ sa elementima ekspresionističkog jezika.
U poslednjoj stvaralačkoj fazi Milojević je svoj pijanistički izraz našao u folklornom ekspresionizmu,koji predstavljaju poznati ciklusi: „Melodije i ritmovi sa Balkana“, „Kosovska svita“, „Povardarska svita“-rađeni uglavnom prema vlastitim folklornim zapisima.
Elementi ekspresionističkog jezika ne mogu se vezivati samo za „Ritmičke grimase“ i „Kameje“-oni postoje i u delima: „Intima za gudački orkestar“, „Pir iluzija“, „Sonata h-moll za violinu i klavir, op 36“.
Ekspresionizam se u poznim Milojevićevim radovima ne pojavljuje u „čistom“ obliku, već u kombinaciji sa romantičarskim i impresionističkim elementima.
Osim instrumentalne muzike, Milojević se posvećuje i simfonijskom stvaralaštvu. Tu je njegova simfonijska poema „Smrt majke Jugovića“ i druge kompozicije za simfonijski orkestar: „Seoske scene“, „Srpska igra“, „Srpska rapsodija“, „ Postanje ljudi“ i dr.
Milojević je komponovao i kamernu muziku-gudačke kvartete, sonate, kao i muziku za brojne kamerne ansamble nestandarnog sastava.
Milojevićev balet „Sobareva metla“ nastao je u saradnji sa umetnicima iz kruga beogradskih nadrealista. Simfonijska muzika kao i muzika za balet „Sobareva metla“ pripadaju ranom stvaralačkom razdoblju Miloja Milojevića.

Advertisements

Crkvena muzička tradicija srednjeg veka

U IX veku dolazi do velike prekretnice na Balkanu. Srbi, Makedonci i Bugari primaju veru iz Vizantijske crkve-sa istoka, a Slovenci i Hrvati iz Rimokatoličke crkve-sa zapada. Tako je bilo i u muzici-Srbi, Makedonci i Bugari su službu Božiju i pojanje preuzeli iz Vizantije, a u Liturgiji je korišćen grčki jezik. Muzičku praksu predstavljalo je jednoglasno pevanje na staroslovenskom jeziku.

Do 15. veka naše srpske crkvene melodije su bile iste kao i vizantijske. Početkom 13. veka kada je srpska pravoslavna crkva dobila samostalnost od vizantijske crkve došlo je do jačeg prodora regionalnih i nacionalnih elemenata u stariji crkveno slovenski jezik. Najstariji južnoslovenski i srpski rukopisi iz 12. i 13. veka kao što su Miroslavljevo jevanđelje, Vukanovo jevanđelje i Beogradski parijmejnik sadržali su pesme koje su pevane u bogosluženju u različitim prilikama. Prvi notni zapisi se pojavljuju tek u 15. veku kod nas. Iz tog vremena poznata su imena i 3 srpska kompozitora: Kir Stefan Srbin, koji je bio domestik, odnosno horovođa na dvoru Lazara Brankovića. Drugi je Nikola Srbin. Treći – Jeromonah Isajie Srbin. Ovi sačuvani zapisi pesama koji su bili u neuskoj notaciji su preoblikovani na savremen notni sistem i snimljeni kao zvucni materijal.

OSMOGLASJE I OSMOGLASNIK

Srpska crkvena muzika je zasnovana na osmoglasju. On je nasleđen iz vizantije i prihvaćen i u drugim istočnim tradicijama. Osmoglasnik je zbirka pesama koju čine pesme nedeljnih službi (večernja, jutrenja, liturgije), posvećenih Hristovom vaskrsenju. Svake nedelje u službi dominira jedan glas, a jedan ciklus od 8 glasova (8 nedelja) naziva se stolp.

Osmoglasni ciklus započinje prve nedelje posle Uskrsa i nastavlja se do Lazareve subote. Pesme osmoglasnika se ne pevaju samo od Cvetine nedelje do Uskrsa. Pesme osmoglasnika se ponavljaju više puta tokom crkvene godine i lako se pamte. One su osnova za razvoj drugih pesama. Osmoglasnik počiva na sistemu od 4 autentična i 4 plagalna glasa.

LITURGIJA

Liturgija (grč. služba, usluga) je bogosluženje koje sadrži najveći broj fiksiranih napeva i na njen izgled najmenje utiču promene u vezi sa godišnjim ciklusom. U SPC se služe liturgije: sv. Jakova, sv. Jovana Zlatoustog, sv. Vasilija Velikog i Liturgija pređeosvećenih darova.

U osmoglasniku se nalaze sledeće liturgijske pesme: Blažena slava…, I ninje, vaskrsni kondak i prokimen apostola. Kondak je kratka pesma, strofa, pohvala prazniku koji se obeležava.

U sklopu liturgije pevaju se i tropari.

Davorin Jenko (1835-1914)
-dirigent i kompozitor

Davorin Jenko

Sovenac, rođen u Davorju. U ranoj mladosti bio je samouk. Studirao je pravo u Becu gde je vodio hor Slovenskog pevackog drustva.
Na Stankovićevu preporuku dolazi u Pančevo gde preuzima rad u pevačkom društvu da bi zatim delatnost nastavio u Beogradu, gde s prekidima radi kao dirigent.
Kompoziciju je usavršio u Pragu.
Za razvoj srpske muzike naročito je značajna njegova dirigentska organizatorska i kompozitorska aktivnost u Narodnom pozorištu u Beogradu.
U Ljubljanu je otišao 1910.g.
Kao kompozitor Jenko je dao značajan doprinos u razvoju komada s pevanjem.
Njegova VRAČARA smatra se prvom srpskom operetom, a najuspeliji komad PRIBISLAV I BOŽANA.

Jenko utemeljuje i srpsku simfonijsku muziku svojim uvertirama: Kosovo, Milan, Srpkinja i Aleksandar.

Komponovao je brojne horove, crkvene kompozicije, plesove, fantazije, koračnice.
Autor je srpske himne „Bože pravde“
U stilskom pogledu on stvara u romantičarskim okvirima, oslanjajući se na česke uzore i tradiciju nemačkog ranog romantizma.

KOMPOZITORSKO STVARALAŠTVO

-stilske i žanrovske odlike-

U ovom razdoblju delovalo je nekoliko kompozitorskih generacija.
Osamnaestih godina započela je stvaralačka delatnost Marinkovića i Mokranjca, početkom XX v. Stanislava Biničkog, Petra Krstica, Milenka Paunovića, Isidora Bajića i Vladimira Djordjevića, a u godinama pred I sv. rat svoje prve kompozicije pišu i Petar Konjović, Miloje Milojević i Stevan Hristić.

Kako je nastala himna „Bože Pravde“ ?

Komponovao ju je Davorin Jenko na stihove Jovana Đorđevića 1872. godine. Pesma je bila finalni deo pozorišnog komada „Markova sablja“. Komad je naručen za proslavu punoletstva kneza Milana Obrenovića i izveden je 10. Avgusta u Narodnom pozorištu u Beogradu.

Uz izmene prvobitnog teksta, „Bože Pravde je bila himna Kraljevine Srbije i pevana je na proglašenju 22. februara 1822. Od 1909, posle smene dinastija, „Bože Pravde“ opet postaje himna, potpisom kralja Petra Karađorđevića. S nastanom kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca 1918. prihvaćena je nova himna u kojoj su bile združene tri pesme njenih naroda: srpska-„Bože Pravde“, hrvatska-„Lijepa naša“ i slovenačka-„Naprej, zastava slave“. Proglašenjem AVNOJ-a 1943. „Bože Pravde“ prestaje da bude himna i od tada himna Jugoslavije postaje „Hej Sloveni“. Glasanjem u Narodnoj skupštini Republike Srbije, himna Bože Pravde“ 2004. godine ponovo postaje himna Srbije.

Bože Pravde

Kornelije Stanković 1831-1865

kornelije Stanković

Bio je prvi školovani srpski muzičar. Bio je pijanista, kompozitor i horovođa. Poseban značaj ima njegova delatnost na zasnivanju i obradi narodnog crkvenog pojanja.

Rođen je u srpskoj četvrti Budima. Prve poduke iz violine je imao kao četrnaestogodišnjak. Iz klavira je bio samouk.

1850. odlazi u Beč i muziku uči kod Willmersa. 1855. se zapućuje u Sremske Karlovce da tamo započne svoj životni poduhvat – zapisivanje karlovačkog pojanja. On ide baš tamo, jer je tamo prisutna veoma stara i brižljivo negovana tradicija pojanja. Jerotej Mutibarić je na zahtev Stevana Stratimirovića-mitropolita koji je osnovao Gimnaziju i Bogosloviju u Sremskim karlovcima – oslobodio pojanje suvišnih melizama. Oni su bili karakteristični za dotadašnju tradiciju, grčko-vizantijskog porekla.

Pravoslavno pojanje srpskog naroda se razlikovalo od pojanja drugih pravoslavaca. Tada pojačka tradicija biva ugrožena, naročito tridesetih godina devetnaestog veka, prodorom ideja o višeglasnom pevanju. Ono se prvi put čulo 1834 u Sremskim Karlovcima na ustoličenju Stefana Stankovića za bečkog episkopa.Stankovic je svojim liturgijama doprinosio uvođenju višeglasne pojačke tradicije.

Stankovic je dve godine belezio i harmonizovao napeve. Sačuvano je 17 svezaka crkvenih napeva i još 5 svezaka jednoglasnih napeva u istorijskog zbirci SANU. Prvo je beležen tekst napeva po slogovima, a zatim bi usledilo notiranje melodije. Nažalost, najveći deo njegove zaostavštine je u rukopisnoj formi.

Kod harmonizovanja melodija, Kornelije Stanković je težio jednostavnim rešenjima, smatrajući da samo ona odgovaraju duhu melodija. Izdao je tri sveske Pravoslavnog crkvenog pojanja. Prva sveska obuhvata liturgiju sv. Jovana Zlatoustog i sv. Vasilija Velikog, tropare, kondake i irmose od Spasovdana do Vavedenja.

Stanković je bio izuzetan pijanista. Na koncertima je često nastupao samostalno ili kao pratilac pevača. Kratko vreme je bio dirigent društva u Beogradu. Iz oblasti svetovne muzike Stanković je objavio četiri sveske s obradama srpskih melodija (24 pesme – 1853, 30 pesama 1859, 12 pesama 1862, 8 pesama 1863, sve u Beču) za glas i klavir i klavir solo. Pisao je pesme lirskog i rodoljubivog karaktera za vreme studija u Beču i nastavio tokom čitavog života.

Ako se upotrebe Kornelijeve obrade i Mokranjčeva kompozicija, može se uočiti razlika između predromatičarskog i romatičarskog pristupa folkloru.

Stankovićeve kompozicije za klavir pripadaju tipu salonsko-virtuoznih komada (varijacije na teme Ustaj, ustaj Srbine, Što se bore misli moje, Rado ide Srbin u vojnike).

Kornelije Stanković, Pravoslavno crkveno pojanje

-obrade

Dostojno jest (br. 20 iz 3. sveske)

Tebe pojem (br. 10 iz druge sveske za Liturgiju sv. Vasilija Velikog)