Arhiva za kategoriju ‘Istorija muzike 2. godina – testovi’

Pitanja iz istorije muzike:

1. Koje vreme obuhvata srednjovekovno doba, i kako se podelio hrišćanski svet?

Obuhvata skoro 10 stoleća, od 5. do 15. veka, a hrišćanski svet se podelio na pravoslavnu (ortodoksnu) i katoličku crkvu, 1054. godine.

2. Kakav je odnos svetovne i duhovne muzike?

Ističe se jedinstvo carske i crkvene vlasti (cezaropapizam) karakteristično za pravoslavlje, to je pojava koja utiče na razvoj i karakter vizantijske umetnosti, posebno utiče na bliskost duhovne i svetovne muzike.

3. Opiši glavne osobine vizantijske muzike.

Vizantijska muzika je bila vokalna, Gospod je slavljen najsavršenijim instrumentom-ljudskim glasom, i jednoglasna, jer je višeglasje smatrano za mnogoglasje, a pravoslavna praksa je zahtevala da Gospoda treba jedinstveno slaviti. Muzika je kao i u ostalim starim evroazijskim kulturama stvarana na osnovu melodijskih formula-uzora iz oktoiha.

4. Šta je osmoglasnik (oktoih) ?

Oktoih je muzički sistem na kojem se bazira vizantijska muzika. Iz nje je prenet i u pravoslavne slovenske tradicije. Osobenost jednog glasa u oktoihu čini skup melodijskih formula, melodijskih praobrazaca, i te formule su uzori za konponovanje. Osmoglasnik predstavlja zbornik napeva koji se pevaju nedeljom na večernju, jutrenju i liturgiji.

5. Koliko ima glasova u oktoihu i kako se oni dele?

U vizantijskoj muzičkoj teoriji postojala su četiri autentična i četiri plagalna (izvedena) modusa-glasa, dakle ukupno osam glasova u oktoihu.

6. Po kome je gregorijansko pevanje dobilo naziv?

Po papi Grguru I Velikom, koji je odabrao melodije koje će se u službi pevati tokom liturgijske godine, pa je ovo pevanje nazvano gregorijansko.

7. Koje su glavne karakteristike gregorijanskog korala?

Gregorijanski koral je bio osnova za dalji razvoj zapadne duhovne muzike. Isključivo je jednoglasan, pisan je na latinskom jeziku, a to je muzika koja i danas živi. Gregorijanski koral mogu da izvode sveštenik i hor.

8. Kako izgledaju napevi korala?

Napevi korala imaju široku dijatonsku melodiku postupnog pokreta, malih intervalskih skokova, a oblik ne zavisi samo od teksta već se zaokruženje postiže ravnotežom uspona i padova i razvojem u obliku luka.

9. Šta je responzorijalno, a šta antifono pevanje?

Responzorijalno pevanje nastaje kada napev naizmenično izvode sveštenik i hor,a antifono kada ga pevaju dva hora naizmenično.

10. Kakva je razlika između akcentusa i koncentusa?

Akcentus (silabična melodija) je kada na jedan slog teksta dolazi po jedan ton, a koncentus (melizmatična melodija) je široko razvijena melodija, velikog obima, bogato ukrašena melizmima-nizovima tonova koji se pevaju na jedan slog.

11. Po čemu se himne razlikuju od ostalih gregorijanskih korala?

One su, za razliku od proznog teksta ostalih melodija, po pravilu pevane u stihu, a ima i strofičnih. Jednostavnih su , ali izražajnih melodija, bez melizama , ali i bez recitovanja na jednom tonu.

12. Koje delove obuhvata ordinarijum (stalni deo) mise?

Kyrie eleison (Gospode pomiluj), Gloria (Slava), Credo (Vjeruju), Sanctus (Sveti) i Agnus Dei (Jagnje Božje).

Advertisements

Pitanja iz istorije muzike:

1.Od kada je počelo da se razvija višeglasje?

Višeglasje se dugo i postepeno razvijalo od IX veka, i to od najjednostavnijih oblika udvajanja melodije u paralelenim intervalima, pa do razvijenih višeglasnih formi u XII, XIII i XIV veku.

2. Koji je najstariji vid višeglasja i kako je izgledao?

Najstariji vid višeglasja je organum. On nastaje kada se gregorijanskom napevu (vox principalis) dodaje nov, niži glas (vox organalis) u paralelnim kvartama ili kvintama. Kasnije je postalo uobičajeno da počinju i završavaju unisono, a postepeno, preko sekunde i terce, dolaze do kvarte u kojoj teče kompozicija.

3. Koji su najpoznatiji kompozitori iz vremena višeglasja?

Najpoznatiji kompozitori bili su Leonin (Leoninus) i Perotin (Perotinus), orguljaši pariske crkve Notr Dam.

4. Nabroj sve oblike ranog višeglasja.

To su: organum, diskant, konduktus, gimel, motet, rondelus.

5. Šta je „cantus firmus“?

Cantus firmus je utvrđeni glas (gregorijanska melodija), kome se dodaje gornji glas koji se kreće slobodno, obrazujući savršene konsonancekvinte i oktave. To je slobodniji višeglasni oblik – diskantus.

6. Opiši srednjevekovni motet.

Srednjevekovni motet bio je višeglasna, načešće troglasna kompozicija, sa cantusom firmusom u donjem glasu (tenor), obično uzetim iz gregorijanskog korala. Nad njim su zvučale druge dve melodije (duplum i triplum), slobodnog ritmičkog i melodijskog toka, pisane na različite tekstove, čak sa kombinacijom duhovnih i svetovnih sadržaja.

7. Kako se zvala prva srednjevekovna notacija, od kada potiče i šta je beležila?

Zvala se ekfonetska notacija, i beležila je podizanje i spuštanje glasa prilikom čitanja crkvenih tekstova. Prvi spomenici potiču iz IX veka, ali se pretpostavlja da je znatno starija, možda iz IV veka. Bila je u upotrebi do XIV veka.

8. U kom periodu su uvedene crte u notaciju?

Crte su uvođene u periodu od XI do XIII veka. Konačna neumska notacija je koristila četiri crte.

9. Kako su se zvali razvijeni tipovi notacije od ekfonetske i neumske, i čime su oni dopunili beleženje muzike?

To su modalna i menzuralna notacija, koje su izgradile sisteme za beleženje trajanja tonova. Uporedo su se razvijali i sistemi za beleženje instrumentalne muzike tabulature.

10. Da li je muzika u srednjem veku bila svrstavana u umetnost, i u okvuru čega se proučavala?

Ne, muzika nije bila svrstavana u umetnost, već u nauku, i izučavala se zajedno sa aritmetikom, geometrijom i astronomijom u kvadrivijumu, na prvim univerzitetima XIII veka.

11. Opiši značaj Gvida iz Areca.

Gvido iz Areca je zaslužan za reformu notacije. Dotadašnju praksu beleženja neuma na jednoj ili dve linije kojima je precizirana visina tona on je suštinski usavršio uvođenjem sistema od četiri linije. Prvu (crvenu) je označavao kao ton fa, drugu (crnu) kao ton la, treću (žutu) kao do, i četvrtu (crnu) kao ton mi. Iz njegovih latiničnih oznaka, koje su davale dovoljnu fleksibilnost zapisa za gregorijanske melodije, kasnije su se razvili ključevi. Drugo značajno Gvidovo otkriće bilo je fiksiranje durskog heksakorda kao postojanog niza uvek utvrđenog niza stepena i polustepenova. Za učenje ovog heksakorda, Gvido je koristio himnu Sv. Jovanu, u čijoj melodiji svaki stih počinje za ton više. Početni slogovi stihova imenovali su tonove heksakorda: ut, re, mi, fa, sol, la. Kasnije je „ut“ zamenjeno sa „do“, a za sedmi ton je iskorišćen početak sedmog stiha – „si“. Sistem solmizacije je obuhvatao visine od sol velike oktave do mi druge oktave. Ovaj sistem je bio veoma pogodan za učenje dijatonskih melodija.

12. Kako su nazivani putujući muzičari u srednjem veku?

Zvali su ih mimimi, špilmani, žongleri, skomrasi, pevci, vaganti i golijardi.

13. Navedi najpoznatije oblike svetovne muzike u srednjem veku.

Najpoznatiji oblici su bili: rondo, virle, balade, bar, alba, pastorala.

14. Kako se nazivaju pevači svetovne nuzike u Francuskoj i Nemačkoj?

U Nemačkoj su se zvali minezengeri, u južnoj Francuskoj – trubaduri, a u severnoj Francuskoj – truveri.

15. O čemu su govorile pesme trubadura?

Njihova muzika je nastajala po uzoru na narodnu; najčešće su opevane viteška ljubav, priroda, ratovi, scene iz pastirskog života, a negovane su i epske pesme. Kompozitor je istovremeno i pesnik.

16. Navedi imena najpoznatijih izvođača svetovne muzike.

Najpoznatiji izvođači su bili Adam de la Al i Valter fon der Fogelvajde.

17. Navedi instrumente koji su bili u upotrebi u srednjem veku.

Među najčećim instrumentima bili su: harfe, laute, citre, fidule, flaute, oboe, rogovi, trube, orgulje, udaraljke i zvona.

18. Od kojih reči potiče naziv za period renesanse, i koji umetnik je upotrebio oznaku za ponovno rođenje umetnosti?

Naziv za period renesanse potiče od italijanske reči rinascita – preporod, a ona opet potiče od latinske reči renasci – ponovo se roditi. Đorđo Vazari je prvi put upotrebio ovu oznaku za ponovno rođenje umetnosti.

19. U čemu je značaj humanizma?

Ideja humanizma je čoveka, jedinku, individuu postavila za meru svih stvari. Univerzalizmu srednjeg veka suprotstavljen je snažno manifestovan individualizam, a sa njim i subjektivizam, što je bilo revolucionarno. Humanizam je inspirisao promene nastale u renesansi, a posle renesanse nadahnjuje nove promene.

20. Kakav je čovek renesanse – nasuprot anonimnom stvaraocu srednjeg veka?

Nasuprot anonimnom stvaraocu srednjeg veka pojavljuje se talentovani pojedinac svestan vrednosti svog kreativnog rada, čovek spreman da se nametne drugima, da sebi i svom delu obezbedi adekvatan tretman u društvu. Daleko je od toga da će se ta težnja ostvariti u ovom vremenu, ali jednom proklamovana, više nikad neće izgubiti značaj. Umetnik i umetničko delo su zadobili osoben status.

Pitanja za test iz istorije muzike:

1. Šta podrazumeva renesnasna polifonija?

Renesansna polifonija podrazumevala je punu slobodu svakog glasa. Kompozitor misli linearno – u logici odvajanja pojedinačnog melodijskog toka. Sazvučja koja iz takvog mišljenja proizilaze su u drugom planu; i ona se formiraju prema određenim zakonitostima, nisu plod slučajnih susreta, ali je očigledno da kompozitoru nisu primarna.

2. Koja tehnika je imala poseban značaj za razvoj polifonije?

To je bila imitaciona tehnika, tj. tehnika sprovođenja jedne melodije kroz sve glasove, čime su oni bili podjednako važni. Ova tehnika postaje osnova zapadne polifone muzike; na njoj počivaju motet i misa.

3. Šta predstavlja ordinarijum mise?

Ordinarijum mise je stalni deo mise koji obuhvata stavove: Kyrie eleison (Gospode pomiluj), Gloria (Slava), Credo (Vjeruju), Sanctus (Sveti) sa Benedictus-om (Blagosloven) i Agnus Dei (Jagnje božje).

4. Ko su pripadnici Ars nove u Francuskoj i Italiji?

To su: Filip de Vitri i Gijom de Mašo (Francuska); Frančesko Landini, Jakopo da Bolonja, Đovani da Firenca i Maestro Pjetro (Italija).

5. Kako se zvao prvi poznati autor jedne mise?

To je bio Gijom de Mašo, a njegova misa je u istoriji muzike poznata kao prva autorska misa koju je u celini napisao jedan kompozitor.

6. Šta je izoritmički motet i ko je komponovao ovu specifičnu vrstu moteta?

Izoritmički motet je komponovao francuski kompozitor, pripadnik ars noveFilip de Vitri. Uglavnom su to troglasne kompozicije u kojima se koriste dva različita teksta: jedan u drugom glasu (motetus), drugi u trećem (triplum), dok se tenor kreće u dužim notnim vrednostima kao fundament. Melodija tenora je uzeta iz duhovnih napeva, ali podleže novoj ritmizaciji koju sam kompozitor oblikuje, i potom je kroz kompoziciju dosledno ponavlja. U motetu je ritmički obrazac sproveden tri puta, zatim dat diminuiran i takođe ponovljen tri puta. Pokret gornjih glasova je bio mnogo slobodniji: prvi glas je imao deklamacioni karakter, dok je drugi služio kao kontrapunktska dopuna.

7.Koje promene u muzici Ars nove je zabeležio Filip de Vitri u svojo istoimenoj studiji – traktatu?

U svom traktatu Vitri raspravlja o aktuelnim pitanjima doba: menzuralnoj notaciji, vođenju glasova u višeglasnom stavu, korišćenju alteracija u modusima, naročito vođice u kadencirajućim obrtima, kritikuje kao zastarelo vođenje glasova u paralelnim kvintama i oktavama, a preporučuje sazvučja terce i sekste kao konsonance, dok to svojstvo oduzima kvarti.

8. Koji su najrasprostranjeniji muzički oblici u flamanskoj muzici?

To su: misa, motet i šansona.

9. Šta podrazumeva misa „parodija“?

Ako je kompozitor pisao misu na osnovu neke već postojeće (svoje ili tuđe) kompozicije, takav oblik se zvao misa parodija (naročito negovana u XVI veku). Takva misa dobija naziv po cantus firmusu, koji je preuzet iz gregorijanskog korala ili čak iz svetovnih kompozicija, i koji muzički objedinjuje stavove mise.

10. Koji su najznačajniji kompozitori flamanske škole?

To su: Gijom Difaj, Johanes Okegem, Jakob Obreht i Žosken de Pre.

11. Šta je šansona i kako se ona mogla izvoditi?

Šansona je svetovna višeglasna kompozicija, često pisana za jednog ili dvojicu solista uz instrumentalnu pratnju. Bila je veoma popularna u flamanskoj muzici.

12. Ko je bio jedan od najistaknutijih flamanskih kompozitora – zašto je bio poštovan u skoro celoj Evropi?

Jedan od najistaknutijih flamanskih kompozitora bio je Žosken de Pre, umetnik koji je po snazi poređen sa Vergilijem i Mikelanđelom. Službovao je na dvoru Sforca u Milanu, u papskoj kapeli u Rimu, živeo u Modeni i Ferari, zatim ponovo u Parizu na dvoru Luja XII. Njegov životni put dobro ilustruje internacionalni značaj i kvalitet flamanske muzike. Bio je izuzetno poštovan, savremenici su ga nazivali najboljim stvaraocem tog doba, a Martin Luter je rekao za njega: „muzičari prave sa notama ono što mogu, a Žosken ono što hoće.“

13. Ko je bio vrhunski predstavnik rimske škole u periodu renesanse i kakvoj vrsti muzike je posvetio celokupno stvaralaštvo?

To je bio Đovani Pjerluiđi da Palestrina (rođen u Palestrini, blizu Rima). Radio je kao kapelmajstor u najznačajnijim rimskim crkvama. Celokupno svoje stvaralaštvo je posvetio vokalnoj „a cappella“ muzici.

14. Šta je komponovao Palestrina – navedi najznačajnija dela i broj kompozicija istog oblika?

Komponovao je stotinu misa – verovatno najveći broj u istoriji muzike (najpoznatija je Misa pape Marčela). Pored duhovnih dela – misa i moteta (preko 300), ali i drugih oblika koji se koriste u službi, kao što su: litanije, Magnificat, himne, ofertorij, Stabat Mater – Palestrina je komponovao i više od 100 madrigala i ciklus moteta na stihove biblijske Pesme nad pesmama (29 petoglasnih kompozicija).

15. Kakav problem se javio u duhovnoj muzici u doba protivreformacije?

Protivreformacija je pokret koji je nastojao da neophodnim promenama unutar Crkve povrati njene poljuljane pozicije. U muzici se digao glas protiv polifonije, jer je ona složenošću svoje tehnike počela da ugrožava osnovni interes obreda – razumljivost crkvenih tekstova.

16. Zbog čega je je Palestrinino stvaralaštvo značajno za duhovnu muziku u doba protivreformacije?

Palestrina je svojim duhovnim delima pokazao da je moguće pomiriti dva suprotstavljena elementa u polifoniji – tekst i muziku. On je zadržao vrhunsko majstorstvo u korišćenju imitacione polifone tehnike, ali je sačuvao i punu razumljivost teksta, i štaviše, ostvario jedinstvo značenja reči i delovanja muzike. Kada je Palestrina izveo pred papom svoju misu (Misu pape Marčela), odobrena je dalja upotreba polifonije u crkvenim kompozicijama.

17. Ko je Orlando di Laso?

Orlando di Laso je Flamanac, jedan od mnogih umetnika koji su živeli i stvarali u Italiji, sjedinjujući tradicije flamanske škole XV veka i italijanske renesanse. Godine 1556. Laso je stupio u službu bavarskog kralja, gde je ostao sve do smrti, stičući slavu po celoj Evropi. Minhenski dvor je u to vreme bio veoma bogat, i privlačio je mnoge muzičare, uključujući i Lasa.

18. Kakve kompozicije je pisao Orlando di Laso u svom ogromnom opusu od 2000 dela?

Njegov ogroman opus sadrži mise, motete madrigale (najpoznatiji je „Eho“), vilanele, francuske i nemačke pesme, čak i muziku za pozorišne komade – moreske, sa šaljivim dijalozima iz komedije del arte i muzičke numere za dvorski balet.

19. Koji uticaji iz različitih tradicija su sjedinjeni u delima Orlanda di Lasa?

U Lasoovom delu sjedinjeni su različiti uticaji: flamanska polifona veština, venecijanski dramatski koncertantni stil, neposrednost i jednostavnost italijanske i francuske narodne pesme, kao i nemačkog protestantskog korala.

20. Kakva je razlika u muzičkom izrazu – stilu između Palestrine i Lasa?

Iako Palestrina i Laso pripadaju istoj istorijskoj epohi, oni predstavljaju antipode po mnogim osobinama. Dok Palestrinino delo zaokružuje celu epohu ostvarujući najviši domet u izrazu, Laso je primarno okrenut budućnosti i najavljuje buduće promene. Palestrinina muzika zrači staloženošću, vedrinom i optimizmom verskog mira, dok Laso tretira hor virtuozno, koristeći efekte, smelo koristi disonancu, melodika mu je gipka, a ritmika odaje uticaj igara.